سبب نزول يا شأن نزول چه فرقى ميان اين دو عبارت وجود دارد ؟ بيشتر مفسرين فرقى ميان اين دو قايل نشده‌اند وهر مناسبتى را كه ايجاب كرده است آية يا آيه‌هايى نازل شود ، گاه سبب نزول وگاه شأن نزول گفته‌اند . در صورتي كه ميان اين دو عبارت فرق است ، از اين جهت كه شأن نزول أعم از سبب نزول است . هرگاه به مناسبت جريانى دربارهء شخص ويا حادثه‌اى ، خواه در گذشته يا حال يا آينده ويا دربارهء فرض احكام ، آية يا آياتي نازل شود همهء اين موارد را شأن نزول آن آيات مىگويند ، مثلا مىگويند كه فلان آية دربارهء عصمت أنبيا يا عصمت ملائكة يا حضرت إبراهيم يا نوح يا آدم نازل شده است كه تمامى اين‌ها را شأن نزول آية مىگويند . اما سبب نزول ، حادثه يا پيش‌آمدى است كه متعاقب آن ، آية يا آياتي نازل شده باشد وبه عبارت ديگر آن پيشامد باعث وموجب نزول گرديده باشد . لذا سبب ، اخصّ است وشأن أعم . تنزيل وتأويل در اصطلاح سلف ، تنزيل بر مورد نزول گفته مىشود . اين مورد مىتواند يك واقعهء خاص باشد كه آن واقعه سبب نزول آية شده است . ولى تأويل مفهوم عامّى است كه از آية برداشت مىشود وقابل انطباق بر جريانات مشابه است . در برخى تعابير به اين دو اصطلاح ظهر وبطن نيز گفته مىشود كه ظهر همان تنزيل وبطن همان تأويل است ، زيرا ظاهر آية همان مورد نزول را مىرساند ودر بطن آية مفهوم گسترده‌ترى نهفته است . فضيل بن يسار دربارهء حديث معروف « ما في القرآن آية الّا ولها ظهر وبطن » كه از پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله نقل شده است ، از امام صادق عليه السّلام سؤال كرد . حضرت در جواب فرمود : « ظهره تنزيله وبطنه تأويله ، منه ما قد مضى ومنه ما لم يكن ، يجري كما تجري الشمس والقمر ؛ « 1 » ظهر همان مورد نزول آية است وبطن تأويل آن [ كه موارد قابل انطباق را شامل مىشود ] . برخى در گذشته اتفاق افتاده وبرخى هنوز نيامده است . قرآن [ پيوسته زنده وجاويد وقابل بهره‌گيرى است و ] مانند آفتاب وماه در جريان است » . در حديث ديگر مىفرمايد : « ظهر القرآن الذين

--> ( 1 ) الصفار ؛ بصائر الدرجات ، ص 196 ، حديث 7 .